จำเป็นไหมที่เจ้าของบ้านต้องจ้างถอดแบบเอง? ถอดรหัส BOQ ฉบับเจ้าของบ้านเข้าใจง่าย คุมงบอยู่หมัด
สรุปสั้นๆ สำหรับเจ้าของบ้าน
เจ้าของบ้านไม่จำเป็นต้องเสียเงินจ้างคนมาถอดแบบ BOQ เองทุกกรณี แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ "ต้องอ่าน BOQ ให้เป็น" เพื่อจะได้รู้เท่าทันใบเสนอราคาของผู้รับเหมา โดยเฉพาะ 3 ค่าที่มัก สร้างความเข้าใจผิด คือ ค่าเตรียมการ ค่าอำนวยการหน้างาน และค่าเบ็ดเตล็ด ส่วนจะต้องจ้างผู้เชี่ยวชาญมาถอดแบบ แยกต่างหากหรือไม่ ให้ดูที่ขนาดบ้านและความซับซ้อนของโครงสร้างเป็นหลัก
3 รายการลับใน BOQ ที่ไม่ใช่ค่าวัสดุ แต่ทำไมต้องจ่าย?
เวลาดูใบเสนอราคา อย่าดูแค่ค่าอิฐ หิน ปูน ทราย หรือค่าแรงช่าง เพราะในงานก่อสร้างจริงมีต้นทุนทางอ้อมอีก 3 หมวดที่ผู้รับเหมาจำเป็นต้องคิด และไม่ใช่การโกง:
1. ค่าเตรียมการ (งานจริงที่ต้องทำก่อนเริ่มสร้าง)
มันคือค่าอะไร: งานปรับสภาพพื้นที่ก่อนเริ่มลงเสาเข็ม เช่น ค่าถางป่าปรับหน้าดิน, ค่ารื้อถอนสิ่งปลูกสร้างเดิม, ค่าปักผังวางแนวอาคาร, ค่าทำรั้วสังกะสีรอบไซต์, ทางเข้าชั่วคราวสำหรับรถบรรทุก และค่าธรรมเนียมขออนุญาตกับเทศบาล/เขต
วิธีเช็ก: เป็นงานที่เห็นด้วยตาและวัดปริมาณได้ชัดเจน หากใบเสนอราคาไม่มีหมวดนี้ ให้ถามผู้รับเหมาว่ารวมไว้ที่ไหน เพราะถ้าไม่เคลียร์ อาจถูกเรียกเก็บเป็น "งานเพิ่ม" ทีหลัง
2. ค่าอำนวยการ (ค่าบริหารจัดการหน้างาน)
มันคือค่าอะไร: ต้นทุนการดูแลไซต์งานที่มองไม่เห็นเป็นชิ้นงาน เช่น เงินเดือนวิศวกรหรือโฟร์แมนคุมงาน, ค่าน้ำ-ค่าไฟชั่วคราวระหว่างก่อสร้าง, ค่าที่พักคนงาน, ค่าเก็บตัวอย่างคอนกรีตไปกดทดสอบ และค่าประกันภัยงานก่อสร้าง ในงานราชการมีสูตรคำนวณมาตรฐานเป็นทางการ (เรียกว่า Factor F) แต่สูตรนี้ใช้เฉพาะงานภาครัฐ งานสร้างบ้านเอกชนทั่วไปไม่มีสูตรบังคับแบบนั้น
วิธีเช็ก: ผู้รับเหมาแต่ละรายมักคิดค่านี้ไม่เท่ากันตามนโยบายตัวเอง จากประสบการณ์ทั่วไปมักอยู่ราว 8% ถึง 15% ของมูลค่าบ้าน (เป็นค่าที่พบบ่อยในทางปฏิบัติ ไม่ใช่ตัวเลขบังคับหรือมาตรฐานทางการ) อาจใส่แยกเป็นบรรทัดชัดเจน หรือกระจายซ่อนไว้ในราคาต่อหน่วยของแต่ละงาน เจ้าของบ้านควรขอให้แยกสัดส่วนนี้ให้เห็น เพื่อเทียบความคุ้มค่าระหว่างเจ้าต่างๆ
3. ค่าเบ็ดเตล็ด (ของสิ้นเปลืองชิ้นเล็กชิ้นน้อย)
มันคือค่าอะไร: ของใช้จุกจิกที่ไม่คุ้มจะมานั่งนับทีละชิ้น เช่น ลวดผูกเหล็ก, ตะปูตอกไม้แบบ, พุกพลาสติก, น้ำยาทาแบบกันคอนกรีตติด และเทปพันสายไฟ
วิธีเช็ก: ถือเป็นเรื่องปกติที่มีรายการนี้ จากประสบการณ์ทั่วไปสัดส่วนที่พบบ่อยอยู่ราว 3% ถึง 5% ของหมวดนั้นๆ (เป็นค่าที่พบบ่อยในทางปฏิบัติเช่นกัน ไม่มีสูตรบังคับตายตัว) หากตัวเลขสูงผิดปกติกว่านี้มาก ควรขอให้แจกแจงรายละเอียด
เจ้าของบ้านจำเป็นต้องจ้างคนถอดแบบ BOQ เองไหม?
ไม่จำเป็นต้องจ่ายเงินจ้างทุกกรณี ให้ประเมินตามตารางนี้:
| ลักษณะบ้านและโครงการ | ความเสี่ยง | แนวทางที่แนะนำ |
|---|---|---|
| บ้านพักอาศัยทั่วไป (1–2 ชั้น) พื้นที่ไม่เกิน 200–300 ตร.ม. ฐานรากตอกเข็มหรือฐานแผ่ปกติ |
ต่ำ–ปานกลาง | ไม่ต้องจ้างถอดแบบเพิ่ม — ถ้าพื้นที่ไม่เกิน 200 ตร.ม. ลองใช้โปรแกรมถอดแบบอัตโนมัติฟรี (เช่น PDFtoBOQ จากไฟล์แบบ CAD/PDF เวกเตอร์) เทียบเคียงได้เลย ถ้าใหญ่กว่านั้น (200-300 ตร.ม.) ให้ขอ BOQ ละเอียดจากผู้รับเหมาแต่ละเจ้ามาเทียบกันแทน |
| บ้านหลังใหญ่ หรือโครงสร้างซับซ้อน พื้นที่เกิน 300 ตร.ม., มีชั้นใต้ดิน, สระว่ายน้ำ, หรือใช้วัสดุนำเข้า |
สูง | ควรจ้างวิศวกรหรือ QS อิสระ มาถอดแบบกลาง (Owner's BOQ) ให้ เพื่อใช้เป็นราคากลางในการเปิดประมูล ป้องกันงบประมาณบานปลาย |
| กรณีมีปัญหากับช่างเดิม / กำลังจะฟ้องร้อง ช่างทิ้งงาน, ทำงานไม่ได้มาตรฐาน, มีข้อพิพาทเรื่องเงินงวด |
วิกฤต | จำเป็นต้องจ้างวิศวกรที่มีใบอนุญาต (กว.) เข้ามาตรวจนับและเซ็นรับรองปริมาณงานจริง เพื่อใช้เป็นเอกสารหลักฐานที่มีผลทางกฎหมาย |
หมายเหตุ: PDFtoBOQ เวอร์ชันปัจจุบันรองรับบ้าน 1-2 ชั้น พื้นที่ไม่เกิน 200 ตร.ม. เท่านั้น — บ้านในช่วง 200-300 ตร.ม. (ยังไม่ซับซ้อนมาก) ใช้วิธีขอ BOQ จากผู้รับเหมามาเทียบกันแทน ยังไม่ต้องถึงขั้นจ้างถอดแบบแยก
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ถ้าผู้รับเหมาส่งใบเสนอราคามาเป็นยอดรวมก้อนเดียว (เหมาทั้งหลัง) ควรทำอย่างไร?
อย่าเพิ่งเซ็นสัญญาเด็ดขาด ให้แจ้งผู้รับเหมาขอใบแจกแจงปริมาณงาน (BOQ) ที่แยกรายการวัสดุและค่าแรงอย่าง ละเอียด เพราะการเหมาแบบไม่มีรายการ จะทำให้ตรวจสอบไม่ได้เลยเมื่อช่างลดสเปกวัสดุ หรือเมื่อต้องการตัดลด งานในอนาคต
ตัวเลข BOQ จากโปรแกรมอัตโนมัติ เอาไปใช้ยื่นกู้แบงก์หรือฟ้องร้องได้ไหม?
ไม่ได้ ตัวเลขจากระบบอัตโนมัติมีไว้เพื่อช่วยให้เจ้าของบ้านใช้ตรวจเช็กและต่อรองราคาเบื้องต้นเท่านั้น หากต้องการเอกสารเพื่อทำธุรกรรมสินเชื่อหรือใช้ในศาล จะต้องผ่านการตรวจสอบและลงลายมือชื่อรับรองโดย วิศวกรวิชาชีพ
ถ้าอยากให้ผู้รับเหมาแจกแจงค่าอำนวยการและค่าเบ็ดเตล็ด ต้องพูดยังไง?
ให้แจ้งตรงๆ ว่า "ขอให้ช่วยแยกค่าใช้จ่ายหมวดงานเตรียมการ ค่าบริหารจัดการไซต์ และอัตราเผื่อเศษวัสดุ ออกมาให้เห็นชัดเจน เพื่อความโปร่งใสในการตรวจรับงานและการคิดงานเพิ่ม-งานลดในอนาคต" ช่างหรือผู้รับเหมา มืออาชีพจะเข้าใจและยินดีทำให้
มีแบบก่อสร้างเป็นไฟล์ PDF อยู่แล้ว?
ลองถอดแบบฟรี ดูตารางสรุปปริมาณพร้อมสถานะรายหมวดได้ทันทีบนหน้าจอ ไม่ต้องสมัครสมาชิก
ถอดแบบฟรีตอนนี้อ่านเพิ่ม: งบสร้างบ้าน 2569 ต้องเตรียมเท่าไหร่? · การวิเคราะห์ใบเสนอราคาผู้รับเหมา · ถอดแบบ PDF เป็น BOQ อย่างไรให้แม่น (ฉบับวิศวกร)