ถอดแบบ PDF เป็น BOQ อย่างไรให้แม่น: คู่มือสำหรับวิศวกร ผู้รับเหมา และ QS

เขียนโดย: รณกฤต ตันสว่างกุล — วุฒิ: วศ.ม. (วิศวกรรมและการบริหารการก่อสร้าง) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และนวัตกรรมการก่อสร้าง

เผยแพร่เมื่อ: 17 กันยายน 2569 อัปเดตล่าสุด: 17 กันยายน 2569

สรุปใจความสำคัญ (Key Takeaway)

ถอดแบบ BOQ ให้แม่น มี 4 ขั้นตอนหลัก: อ่านรายละเอียดประกอบแบบ+เช็คสเกล/กริด → นับปริมาณแยกหมวด → กรอกปริมาณ/ราคา → สรุปทุกหมวด ความผิดพลาดส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากขั้นตอนหลัก แต่มาจากรายละเอียดเล็กๆ ที่คนถอดแบบ "รู้แต่ลืม" เช่น ลืมเผื่อของ ลืมหักช่องเปิด หรือคำนวณผลรวมบนแบบที่ผิดพลาด ไม่จัดเก็บแบบที่ใช้ในการถอดเพื่อ ติดตามย้อนกลับ

4 ขั้นตอนถอดแบบ BOQ ให้แม่น

1. เช็คแบบให้ทะลุก่อนเริ่มนับ

อ่านรายละเอียด สารบัญแบบ ก่อนนับปริมาณ หรือ เช็คสเกล/กริดไลน์ เสมอ อย่าเชื่อมั่นในตัวเลขสเกลที่พิมพ์ไว้บน หัวกระดาษ เพราะไฟล์ PDF อาจจะผิดสัดส่วนได้

2. นับปริมาณแยกหมวด

แยกนับตามหมวดโครงสร้างเสมอ แต่ละหมวดมีจุดที่พลาดกันประจำต่างกัน:

หมวดงาน	รายการที่ต้องคิด	จุดที่พลาดกันบ่อยหน้างาน (เรื่องจริงที่มักตกหล่น)
ฐานราก	ขนาดกว้าง×ยาว, ความหนา, คอนกรีตหยาบ/ทรายรองพื้น, ไม้แบบข้าง, เหล็กเสริมล่าง-บน	ลืมเผื่อลีนกับทราย: คิดแต่คอนกรีตโครงสร้าง ลืมคอนกรีตหยาบ (Lean) และทรายหยาบรองก้นหลุม งอขอปลายเหล็ก: คิดความยาวเหล็กแค่ขนาดฐานราก ลืมบวกระยะงอพับปลายขึ้น และลืมหักระยะหุ้ม (Covering) เสาเข็มโผล่เข้าฐาน: กรณีมีเข็ม ลืมคิดเหล็กเดือย (Dowel bar) ที่ต้องเสียบฝากยึดหัวเข็มเข้าฐานราก
เสาและตอม่อ	ขนาดหน้าตัด, ความสูง, ไม้แบบ 4 ด้าน, เหล็กแกน, เหล็กปลอก	วัดความสูงเสาผิด: ดูแค่แปลนชั้น ไม่ได้เช็ค Section ระดับพื้นถึงใต้ท้องคาน ทำให้ตัดความยาวเสาสั้นหรือยาวเกินจริง เหล็กปลอกถี่หัว-ท้าย: คิดระยะห่างปลอกเท่ากันทั้งต้น ลืมดูว่าช่วงหัวเสาและโคนเสาต้องรัดปลอกถี่ตามข้อกำหนดต้านแผ่นดินไหว/แรงเฉือน ระยะทาบเหล็กข้ามชั้น: ลืมบวกระยะทาบเหล็กแกน (40-50 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลาง) ลืมเหล็กหนวดกุ้งยึดผนัง และเสาเอ็น-ทับหลัง
คาน	คอนกรีต, ไม้แบบข้างและท้องคาน, เหล็กบน-ล่าง, เหล็กเสริมพิเศษ, เหล็กปลอก	คิดคอนกรีตซ้ำกับพื้น: คิดความลึกคานเต็มหน้าตัดไปชนหลังพื้น ทั้งที่ช่วงบนของคานถูกนับรวมในความหนาพื้นไปแล้ว เหล็กเสริมพิเศษหลุด: ดูแค่ตารางคานหลัก แต่ลืมเปิดแบบขยายดูเหล็กเสริมพิเศษหัวเสา (รับโมเมนต์ลบ) และเหล็กล่างกลางช่วงคาน ระดับคานห้องน้ำ/ระเบียง: คานลดระดับเพื่อทำห้องน้ำหรือระเบียง มักมีระดับหลังคานและระยะดัดเหล็กต่างจากคานทั่วไป แต่เผลอคิดรวมเป็นเบอร์เดียวกัน
พื้น	คอนกรีต, ไม้แบบท้องพื้น, ไวร์เมช/เหล็กเสริม 2 ทาง, แผ่นพื้นสำเร็จรูป + คอนกรีตทับหน้า	แยกประเภทพื้นผิด: สับสนระหว่างพื้นหล่อในที่ (S), พื้นวางบนดิน (GS) และแผ่นพื้นสำเร็จ (PS) ทำให้ลืมคิดไม้แบบท้องพื้น หรือลืมคิด Topping ช่องเปิด/บันได/ท่อชาร์ป: ลืมหักพื้นที่ช่องเปิด (Void) และลืมคิดเหล็กเสริมกันร้าวรอบขอบรูเจาะ ผนังที่ไม่มีคานรอง: แปลนสถาปัตย์วางแนวกำแพงไว้ แต่แปลนโครงสร้างไม่มีคานรองรับ ลืมคิดคานซอยหรือเหล็กเสริมพิเศษฝากใต้พื้น
หลังคา	โครงสร้างเหล็ก (อะเส, จันทัน, แป), สกรู/พุกยึด, แผ่นหลังคา, แผ่นครอบ, ฉนวน	คิดพื้นที่ราบ ไม่คิดสโลป: ถอดพื้นที่หลังคาจากแนวแปลนพื้นตรงๆ ไม่ได้คูณความลาดเอียง (Slope) แผ่นหลังคาและฉนวนจึงขาดหน้างานเสมอ ลืมเศษตัดและเหล็กยึด: ลืมเผื่อเศษตัดหัวม้วน/ตัดมุม, ลืมคิดน้ำหนักแผ่นเพลทหัวเสา (Gusset Plate) และโบลท์ยึด หมวดครอบและรางน้ำ: ตกหล่นแผ่นครอบสัน แผ่นครอบข้าง (Flashing) และรางน้ำสแตนเลส ซึ่งราคาต่อเมตรค่อนข้างสูง

3. ใส่ราคาให้ตรงปัจจุบัน

ราคาวัสดุ-ค่าแรงต้องอัปเดตล่าสุดเสมอ อ้างอิงราคากลางหรือราคาสำรวจตลาดในไตรมาสนั้นๆ ห้ามใช้ราคาเก่าจากงานก่อนหน้า ซ้ำๆ เพราะราคาวัสดุก่อสร้างขยับทุกไตรมาสจริง

4. สรุปงานพร้อมบอกสถานะ

สรุปเป็นตาราง BOQ แยกหมวดชัดเจน แล้วกำกับสถานะทุกรายการตรงๆ ว่า คำนวณสมบูรณ์แล้ว, คำนวณได้บางส่วน หรือ ยังไม่ได้คำนวณ เพื่อให้ย้อนกลับไปตรวจสอบได้ทุกจุดถ้ามีปัญหาทีหลัง

บทสรุปของข้อระวังการถอดแบบที่ "คาดเดาเอาเอง" บนแบบแปลนที่ไม่สมบูรณ์

แบบก่อสร้างในอุดมคติ ควรมีรายละเอียดประกอบแบบ (Specification) มิติระยะ และคุณสมบัติของวัสดุระบุไว้อย่างครบถ้วน ชัดเจนทุกรายการ แต่ในความเป็นจริงของการถอดแบบประเมินราคา ด้วยแบบแปลนที่ได้รับมามักไม่สมบูรณ์อย่างที่หวัง ประกอบกับแรงกดดันเรื่องกรอบเวลาที่ต้องเร่งทำราคาประมูลยื่นซอง ทำให้เกิดช่องโหว่สำคัญ: ทั้งการตีความแบบที่ ซับซ้อนคลาดเคลื่อน การมองข้ามดีเทลปลีกย่อยที่จำเป็น และการแบ่งงานหลายมือโดยไม่มีเกณฑ์กลางที่เข้าใจตรงกัน

เมื่อเจอจุดที่ไม่ชัดเจน การเลือกใช้วิธี "เดาเอาเองเพื่อตัดรำคาญ" หรือใส่ตัวเลขกลม ๆ แบบไม่มีที่มา จึงกลายเป็น กับดักที่อันตรายที่สุด เหล่านี้คือจุดบอดสำคัญที่ทำให้:

ตัวเลขปริมาณงานคลาดเคลื่อนสะสม: รายการเล็ก ๆ ที่ลืมบวก เช่น ระยะทาบเหล็ก คอนกรีตหยาบ หรือพื้นที่ลาดเอียงหลังคา เมื่อรวมกันทั้งหลังกลับกลายเป็นต้นทุนก้อนโตที่หายไปอย่างไร้ร่องรอย
ขาดทุนตั้งแต่ยังไม่เริ่มตอกเสาเข็ม: หากคิดตกหล่นจนได้งานในราคาที่ต่ำกว่าความเป็นจริง ผู้รับเหมาต้องแบกรับส่วนต่างเองทั้งหมด แต่ถ้าเดาเผื่อมากเกินไปด้วยความกลัว ก็จะแพ้ประมูลและเสียโอกาสทางธุรกิจไปทันที
เกิดข้อพิพาทหน้างานไม่รู้จบ: การคิดราคาบนสมมติฐานที่ไม่ได้ระบุให้ชัดเจน นำไปสู่การโต้เถียงเรื่องงานเพิ่ม-งานลด (Variation Orders) ระหว่างผู้รับเหมาและเจ้าของโครงการในภายหลัง

การถอดแบบอย่างมืออาชีพจึงไม่ใช่แค่การจิ้มสเกลแล้วนับเลข แต่คือการอ่านแบบให้ขาด รู้เท่าทันจุดที่แบบไม่ได้บอก และต้องกล้าที่จะบันทึกข้อจำกัดหรือตั้งคำถาม (RFI) อย่างตรงไปตรงมา ดีกว่าปล่อยให้ตัวเลขที่เดาเอาเองกลายมาเป็น ระเบิดเวลาที่ย้อนกลับมาทำลายผลกำไรของโครงการในภายหลัง

คำถามที่พบบ่อย

BOQ กับ BOM ต่างกันตรงไหน?

BOQ คือรายการปริมาณงาน+วัสดุ พร้อมราคาต่อหน่วย ใช้เสนอราคา ประมูลงาน และคุมงบทั้งโครงการ ส่วน BOM คือ รายการวัสดุล้วนๆ ไม่มีราคาหรือขั้นตอนงานผูกไว้ ใช้กันในสายการผลิตอุตสาหกรรมมากกว่างานก่อสร้าง

ถอดแบบมือกับใช้ระบบอัตโนมัติ ต่างกันตรงไหน?

ถอดมือยืดหยุ่นกว่า คุมรายละเอียดได้เองทุกจุด แต่กินเวลาและเสี่ยงพลาดเพราะความเมื่อยล้า ระบบอัตโนมัติทำงาน เร็วและสม่ำเสมอกว่ามาก แต่ต้องใช้ไฟล์แบบที่มีมาตรฐานดิจิทัลจริง (เส้นเวกเตอร์ จากการ Export ไฟล์ DWG) และต้องบอกตรงๆ ว่าหมวดไหนคำนวณครบ หมวดไหนยังไม่ครบ

จะเริ่มต้นถอดแบบต้องรู้อะไรบ้าง?

อย่างน้อยต้องรู้ 3 อย่างก่อนเริ่มนับ: (1) ไฟล์แบบต้องเป็นเวกเตอร์จริงจากโปรแกรมเขียนแบบ ไม่ใช่ไฟล์สแกน เพราะไฟล์สแกนไม่มีข้อมูลเรขาคณิตให้อ่านเลย (2) เช็คสเกลจริงของแบบก่อนเสมอ อย่าเชื่อตัวเลขที่พิมพ์ไว้เฉยๆ (3) รู้ว่าตารางสเปคของแต่ละหมวดอยู่แผ่นไหนบ้าง ก่อนเริ่มนับอะไรทั้งนั้น

นักถอดแบบและประเมินปริมาณและราคาที่ถูกต้อง ควรทำอย่างไร?

ยึด 4 ขั้นตอนหลักให้ครบทุกครั้ง (เช็คแบบ นับแยกหมวด ใส่ราคาปัจจุบัน สรุปพร้อมสถานะ) และไล่เช็คจุดที่คน พลาดกันประจำตามตารางในบทความนี้ก่อนส่งงานทุกครั้ง อย่าเชื่อตัวเลขที่คำนวณมาเฉยๆ โดยไม่ย้อนดูแบบขยายจริง โดยเฉพาะจุดต่อระหว่างองค์อาคาร (ฐานราก-ตอม่อ, คาน-พื้น) ที่มักมีปริมาณซ้อนทับกันจนนับผิดบ่อยที่สุด

มีแบบก่อสร้างเป็นไฟล์ PDF อยู่แล้ว?

ลองถอดแบบฟรี ดูตารางสรุปปริมาณพร้อมสถานะรายหมวดได้ทันทีบนหน้าจอ

ถอดแบบฟรีตอนนี้

อ่านเพิ่ม: งบสร้างบ้าน 2569 ต้องเตรียมเท่าไหร่? (ฉบับเจ้าของบ้าน) · การวิเคราะห์ใบเสนอราคาผู้รับเหมา · จำเป็นไหมที่ต้องจ้างถอดแบบเอง?